Helgarlesning: Síðasti naglinn

Eftir Jón Knút Ásmundsson

Ég gleymi því seint hvað ég var svekktur eftir Alþingiskosningarnar 2003. Ég vann hjá Samfylkingunni sem „textagerðarmaður“ (minnir mig að það hafi heitið) en ég blés líka í rauðar blöðrur og var þessi ókunnugi sem gaf börnum nammi í kosningamiðstöðinni.

Vinnudagurinn síðustu vikurnar var langur og manni fannst eins og sagan væri ekki að gerast heldur að rætast. Við myndum vinna þessar kosningar vegna þess að við áttum það beinlínis skilið. God was on our side.

Og að vissu leyti unnum við kosningarnar. Bættum við okkur þremur mönnum en vegna þess að Ingibjörg Sólrún Gísladóttir komst ekki inn var sigurinn fremur beiskur og það var einungis tímaspursmál hvenær hann yrði túlkaður sem meiriháttar ósigur.

Meirihlutasamstarf D og B rétt lafði. Og sögnin „að lafa“ reyndist algert lykilatriði því meirihlutinn hélt nefnilega og skilaboðin voru þau, að mati Ríkisstjórnarflokksins, að þjóðin vildi meira af því sama sem var tæknilega rétt en siðlega fullkomlega útí hött.

Mikið ógeðslega var ég síðan sár þegar þeir handsöluðu dílinn. Four more years. Ég datt í það heima hjá mér og pantaði far til Grikklands, dvaldi þar í tvær vikur, þambaði úsó og reykti smávindla með kirsuberjabragði. Át östabökur og synti í pelópskum sjó.

Hætti að hugsa um pólitík. Leiddi ekki hugann að henni aftur fyrr en í mars á þessu ári.

…

Það virðist eins og einhver straumhvörf hafi orðið í íslenskri pólitík í kosningunum um þarsíðustu helgi. Fjórflokknum var hafnað og bylting fræga fólksins varð að veruleika. Ég hef enn ekki fundið hjá mér þörf til að hafna Besta flokknum sem hverju öðru prímfrati og hef bara, frómt frá sagt, nokkra trú á Gnarr og félögum. Að þeir geti, eins og þeir sögðust ætla að gera, gert stjórnmál að einhverju sem allir geta tekið þátt í. Ekki bara útvaldir.

…

Síðan tók ég þátt í kosningabaráttu Fjarðalistans. Og við töpuðum.

Enginn fær mig til að trúa því að þetta hafi verið afhroð en engu að síður tapaði Fjarðalistinn þessum kosningum. Við töpuðum manni og nokkrum prósentum.

Sjálfstæðisflokkur (eða X-D eins og þeir vilja láta kalla sig) bætti hinsvegar við sig manni og nokkrum prósentum. Það breytir því ekki að við hefðum getað sagt, eins og foringjarnir um árið, að þetta væri varnarsigur – gleymið ekki að meirihlutinn hélt. Það var hinsvegar ekki gert. Meira að segja fyrir kosningarnar sagði oddviti Fjarðalistans að frumkvæði að meirihlutaviðræðum ætti að vera í hendi þess sem sigrar.

Þessi orð vöktu ekki neina athygli fyrr en eftir kosningar. Fyrr en ljóst var hvað þetta þýddi fyrir vinstrið í Neskaupstað.

Og það vekur mig til umhugsunar. Það er ástæðan fyrir þessum skrifum.

…

Það er óumflýjanlegt annað en að verða var við svekkelsið í Neskaupstað þessa dagana.

Valdatíð vinstrimanna í bænum er formlega lokið.

Henni lauk nefnilega ekki alveg með sigri Biðlistans um árið, en núna er henni endanlega lokið. Náðarhöggið hefur verið veitt. Síðasti naglinn negldur í kistuna. Og það með hjálp heimamanns.

Að þessu sinni getum við ekki látið reiðina bitna á einhverjum ferlega ljóshærðum Reyðfirðingi.

Núna er það bara hann Jón Björn Hákonarson, sveitungi okkar frá Miðbæ í Norðfjarðarsveit, sem á heiðurinn. Ég efa það ekki í eitt augnablik að í skuggsælum eldhúskrókum Neskaupstaðar er nafni minn til umræðu. Ójá. Maðurinn sem leiddi Sjálfstæðisflokkinn til valda í Neskaupstað.

Hafi nafni minn einhvern tímann haft ástæðu til noju er það núna.

Það mun engu skipta hversu farsælan stjórnmálaferil Jón Björn á fyrir höndum. Jafnvel þótt hann muni einhvern tímann brugga heimsþekktan snafs undir heitinu „Litla Moskva“ er hann og mun alltaf verða, í hinni litlu en stórmerkilegu sögu norðfirskra stjórnmála, maðurinn sem leiddi íhaldið að kjötkötlunum.

Sem vinstrimaður ætti ég auðvitað að hata nafna minn.

En ég geri það ekki.

Mér finnst þetta bara helvíti töff. Þetta lýsir hugrekki sem ég hélt, satt best að segja, að nafni minn byggi ekki yfir.

…

Fýlan og svekkelsið í vinstrisinnuðum Norðfirðingum (ekki öllum en sumum) er meðal annars vegna þess að sumir norðfirskir vinstrimenn telja sig eiga Jón Björn. Ef ekki allan, þá í það minnsta nokkuð mörg hlutabréf. Þeir flykktust jú á kjörstað fyrr á þessu ári og komu honum í oddvitastöðu í opnu prófkjöri hjá Framsókn í Fjarðabyggð.

Þeir tóku sumsé þátt í uppröðunarstarfi flokks sem þeir höfðu aldrei hugsað sér að kjósa og ætlast til þess nú að hann gegni fyrirmælum. Að hann hlýði. Hann átti að verða „Norðfirðingurinn“ í forystu Framsóknar. Maðurinn sem átti að gæta hagsmuna Norðfirðinga (á vinstri kantinum) fyrst og síðast sem var meðal annars fólgið í því að halda Fjarðalistanum við völd.

Menn bera fyrir sig nú að þeir hafi verið kjósa hann vegna þess hversu skörungslega hann bar sig í „bæjarskrifstofumálinu“ svokallaða, en hafi það verið ástæðan hefði verið rökrétt fyrir þetta sama fólk að ganga alla leið og kjósa helvítis Framsóknarflokkinn. Það má svosem vera að það hafi gert það, en það gerir þetta svekkelsi bara enn óskiljanlegra.

…

Ég vil ekki hljóma dramatískur en svona hugsun er eins úrkynjuð og hún er hættuleg og því miður er þetta ekki í fyrsta skipti sem ég hef orðið vitni að svona aðför.

Bara hér fyrir austan er til nýlegt dæmi eða muniði ekki örugglega eftir því hvernig virkjunarsinnar fjölmenntu á aðalfund Náttúruverndarsamtaka Austurlands um árið?

Þeir gerðu það ekki vegna einlægrar ástar á náttúru og náttúruvernd. Neineinei, ekki frekar en vinstrimenn í Neskaupstað tóku þátt í prófkjöri Framsóknar vegna ástar á lýðræðinu. Virkjunarsinnar gerðu þetta, líkt og Norðfirðingarnir, vegna þess að þeir ætluðu að kúga einhvern til hlýðni.

Þið afsakið orðbragðið, en þetta er einskonar nauðgun.

…

Ég veit ekki hvers vegna, en mér finnst eins og það sé tenging á milli þessa svekkelsis og þeirrar pólitísku menningar sem ráðið hefur ríkjum í Neskaupstað í marga, marga áratugi.

Í því andrúmi þótti eðlilegt að einn flokkur hefði völdin, það þótti eðlilegt að stjórnendur fyrirtækja sætu í stjórn bæjarins og öfugt, það þótti heppilegt að bæjarstjórinn ritstýrði héraðsfréttablaðinu og það þótti eðlilegt að forystumenn Flokksins semdu þorrablótsannálinn.

Flokkurinn var Neskaupstaður og Neskaupstaður var Flokkurinn. Sambönd manna snerust um samtryggingu. Ekki vináttu eða hugsjónir. Hvað er best fyrir „Okkur“, en ekki hvað er best fyrir okkur.

Jón Björn sveik „Okkur“. Hann skuldaði „Okkur“ undirgefni vegna þess að „Við“ komum honum þangað þar sem hann er.

Hvernig ætlar Jón Björn horfast í augu við „Okkur“? Svikarinn sjálfur!

Svona hugsun segir mér að það er ekki allt í sómanum í Danaveldi. Fúkkalyktin er manni eiginlega um megn. Augljóst hverjum hugsandi manni að það eru ekki bara samgöngulegar röksemdir fyrir breiðari Norðfjarðargöngum. Það þarf að lofta út.

…

Sjálfstæðisflokkurinn vann kosningarnar í Fjarðabyggð og Jón Björn gerði það sem var siðlegt, gott og lýðræðislegt. Hann hefði getað gert sjálfum sér þetta auðvelt og viðhaldið sama meirihluta, vegna þess að meirihlutinn lafði jú, en hann hlustaði á fólkið í Fjarðabyggð.

Ekki bara í Neskaupstað.

Þetta gerir honum örugglega erfiðara um vik í hinu daglega lífi og ég hvet hann eindregið til að mæta ekki á barinn í Nesk næstu fjögur árin.

Ég veit ekki með ykkur, en næst þegar ég hitti nafna ætla ég að heilsa honum með virktum (enda ekki á hverjum degi sem maður hittir forseta) og óska honum til hamingju.

Á einhvern óvæntan hátt varð hann ekki bara maðurinn sem leiddi íhaldið að háborðinu, heldur líka lifandi sönnun þess að þrátt fyrir allt óx eitthvað annað en mosi og arfi í skugga Bjarna Þórðar, Kidda Jó og Smára Geirs.

Jón Knútur Ásmundsson