Leiðari 1. tbl. 2008

Í allri umræðunni um krónur, evrur og efnahagsmál hefur Sigurjón Þ. Árnason bankastjóri Landsbankans sett fram nýja kenningu. Hún er efnislega svona:
Samfylkingin er komin alltof langt í umræðu og stefnumörkun um peningamál og gjaldmiðla. Hún fer of geyst fyrir Sjálfstæðisflokkinn, sem þarf að fá svigrúm til að hugsa málin og komast að niðurstöðu. Að öðrum kosti hrekst hann enn frekar út í horn og vörn og hér verða ekki nauðsynlegar umbætur í peningamálum.

Þessi kenning er ekki bara nýstárleg – hún er alveg rétt. Að hálfu.

Sjálfstæðisflokkurinn hefur borið pólitíska ábyrgð á efnahagsmálum Íslands og fjármálum ríkisins í sautján ár – allt frá 1991, ef einhver man svo langt aftur. Hann hefur stýrt fjármálaráðuneytinu allan þennan tíma og forsætisráðuneytinu sömuleiðis, með skammærri undantekningu eftir að Davíð Oddsson tapaði þingkosningum.
Samfylkingin situr nú í fyrsta sinn í ríkisstjórn. Hún var stofnuð árið 2000. Allan þann tíma – og raunar töluvert lengur – hafa forystumenn íslenzkra jafnaðarmanna talað fyrir aðild Íslands að Evrópusambandinu og hugsanlega meðfylgjandi upptöku evrunnar.

Samfylkingin efndi til sérstakrar kosningar meðal flokksmanna – af því að Samfylkingin er lýðræðislegur flokkur – um stefnu flokksins í þessum málum. Flokksmenn kváðu upp úr um hana með afgerandi hætti: Skilgreinum samningsmarkmiðin og sækjum um aðild.

Í tengslum við þessa kosningu gaf Samfylkingin út sérstaka bók – af því að Samfylkingin vill marka stefnu á grundvelli upplýsinga – þar sem sérfræðingar röktu kosti og galla aðildar eftir málaflokkum, svosem peningamálum, sjávarútvegi, landbúnaði, byggðastefnu o.s.frv. Í kjölfarið – af því að Samfylkingin ástundar samræðustjórnmál – hélt flokkurinn í fundaferð um landið þar sem þessi og fleiri rök voru rædd til hlítar.

Á sama tíma hefur Sjálfstæðisflokkurinn farið með völd – og markað hvaða stefnu? „Við þurfum ekki að tala um þetta. Þetta er ekki á dagskrá.“
Á nýlegu Viðskiptaþingi – þar sem allir með fullri meðvitund vissu hvað klukkan sló – var þessi frasi enn þrautalending forsætisráðherra Sjálfstæðisflokksins: „Ekki á dagskrá.“

Og hann lét sér sæma að bæta við í sjónvarpsviðtali: Aðild að ESB yrði alltof dýr fyrir Íslendinga. Myndi líklega kosta marga milljarða.
Íslenzka krónan ein og sér kostar almenning og fyrirtæki að lágmarki hundrað milljarða á ári. Að lágmarki.

Ef forsætisráðherrann væri ekki greindur og góðviljaður maður mætti kenna heimsku um slík ummæli.

Staðreyndin er hins vegar sú að í hálfan annan áratug hefur Sjálfstæðisflokkurinn algerlega vanrækt að marka sér stefnu í þessum málum eins og svo mörgum öðrum. Í drungalegum skugga mannsins sem situr nú undir Svörtuloftum og praktíserar þjóðernissinnaða efnahagsstefnu sat flokkurinn aðgerðalaus í makindum valdsins án þess að þora að tala upphátt um augljós viðfangsefni og án þess að hugsa til framtíðar.
Bankastjórinn hefur rétt fyrir sér. Samfylkingin er komin langt fram úr Sjálfstæðisflokknum að þessu leytinu eins og víðar. Gagnrýni hans ætti hins vegar ekki að beinast að henni fyrir að gegna skyldum sínum, heldur að Sjálfstæðisflokknum sem hefur fengið ærið tilfinningalegt svigrúm til að brjótast undan hinum þröngsýna og ofbeldisfulla heimilisföður og byrja að hugsa sjálfstætt.